Terapia behawioralno-poznawcza


Aaron_Beck

Albert_EllisTrudno wymienić jednego tylko twórcę terapii behawioralno-poznawczej – jej główne fundamenty położyli terapeuci amerykańscy działający w II połowie XX w., jak Aaron Beck, Albert Ellis, Donald Meichenbaum i inni.

 

 

 

Powstawanie zaburzeń

 

- Głównym źródłem i wyznacznikiem emocji oraz zachowania nie jest sama rzeczywistość (sytuacja), ale myślenie o niej i to, w jakim sposób człowiek ją rozumie i interpretuje.

 

WYDARZENIE PRZEKONANIA EMOCJE

 

- To, czy powstające emocje są adekwatne (odpowiadające sytuacji), czy nieadekwatne, zależy od tego, czy człowiek odwołuje się do racjonalnego, czy nieracjonalnego systemu przekonań oraz czy posługuje się prawidłowym procesem przetwarzania informacji.

 

- Emocje adekwatne (np. smutek, złość) są impulsem do tego, by modyfikować niesprzyjającą sytuację, zaś emocje nieadekwatne (np. lęk, agresja, bezsilność) nie sprzyjają zmianie swojej sytuacji, a nawet pogłębiają ją.

 

- Istotną częścią systemu nieracjonalnych przekonań jest myślenie w kategoriach przymusu i powinności (Muszę lub powinienem coś zrobić), co utrudnia radzenie sobie z niepowodzeniami, a także uzależnianie własnej wartości od tego, czy uda się ten przymus (powinność) zrealizować.

 

- Struktura błędnych przekonań jest piętrowa: podstawą są dysfunkcyjne założenia ukształtowane w dzieciństwie, najczęściej nieuświadomione, a z nich wypływają błędne myśli automatyczne, dostępne świadomości i często wyrażane.

 

- Błędne przekonania pogłębiane są przez nieprawidłowe procesy przetwarzania informacji, które również nazywane są „błędami poznawczymi”. Należą do nich między innymi:

 

- myślenie czarno-białe („wszystko albo nic”)

- generalizowanie tego, co negatywne, na inne sytuacje, wydarzenia

- koncentracja na negatywnych aspektach sytuacji, pomijanie pozytywnych

- pomniejszanie pozytywnych informacji

- wyolbrzymianie negatywów

- wnioskowanie z emocji na temat sytuacji (rzeczywistości)

- nieprawidłowe nazywanie sytuacji

- wnioskowanie z nieistotnych faktów

- odnoszenie wszystkiego do siebie

- myślenie w kategoriach przymusu i powinności

 

Proces terapii

 

- Skoro źródłem dysfunkcji są nieracjonalne przekonania (wzgl. błędy poznawcze), to głównym celem terapii jest ich zmiana w kierunku przekonań bardziej adekwatnych.

- Odbywa się to w procesie, który obejmuje kolejne fazy:

uświadomienie sobie (odkrycie) przez klienta nieracjonalnych przekonań, które często przybierają postać myśli automatycznych,

podważanie ich zasadności przez terapeutę, np. poprzez prośbę o podanie dowodów za przyjmowanym przekonaniem

zachęcanie klienta do czynnego sprawdzania (weryfikacji) ujawnianych przekonań w podejmowanych przez niego eksperymentach

formułowanie przez klienta „myśli alternatywnych”, zastępujących dotychczasowe przekonania, a następnie weryfikowanie ich w kolejnych eksperymentach.

- Dzięki modyfikacji przekonań, które były źródłem problemu, osoba nie tylko osiąga dzięki terapii poznanie bardziej odpowiadające rzeczywistości, ale również uczy się sposobu, w jaki może sama sprawdzać, czy jej przekonania są prawdziwe. W rezultacie bliższa jest światu, innym ludziom, a przede wszystkim sobie samej.

 

Literatura

 

A. Ellis, Reason and emotion in psychotherapy, Lyle-Stuart, New York 1962.

A. Ellis, Terapia krótkoterminowa: lepiej, głębiej, trwalej, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 1998.

A.T. Beck, Depression: Clinical, experimental and theoretical aspects, Harper and Row, New York 1967.

A.T. Beck, Cognitive therapy and the emotional disorders, International Univeristies Press, New York 1976.

A.T. Beck, Miłość nie wystarczy. Jak rozwiązywać nieporozumienia i konflikty małżeńskie, Media Rodzina, Poznań 1996.

Ch.A. Padesky, D. Greenberger, Umysł ponad nastrojem, tłum. M. Słota, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2004.

J. Rakowska, Behawioralna terapia poznawcza, w: L. Grzesiuk (red.) Psychoterapia. Teoria. Podręcznik akademicki, Enteia, Warszawa 2005, s. 144-149.